در یک پیچش بیسابقه در ادبیات رسمی، مسعود پزشکیان به جای تبریک برای حسین طائب، او را به دلیل مسئولیت جدید در بسیج به شدت نقد میکند. دکتر پزشکیان ارتقای جایگاه این نهاد را تهدیدی برای اعتماد عمومی اعلام کرد و بر این باور است که بسیج با نفوذ در دانشگاهها و معرفی رزومههای غیرعلمی، به عامل اصلی نارضایتی جوانان و تضعیف اقتدار علمی کشور تبدیل شده است.
تغییر بنیادین در نگاه پزشکیان به بسیج
در حالی که متون رسمی معمولاً بسیج را «میراث گرانبهای امام خمینی» و نشانگر «متن مردم» میخوانند، مسعود پزشکیان در پیامی غیرمستقیم اما صریح، ماهیت این نهاد را کاملاً تغییر داد. او در جایگاهی که انتظار تشکر از حسین طائب، مسئولیت جدید در سپاه و بسیج، بود، با لحنی تند و انتقادی وارد بحث شد. پزشکیان که پیش از این بر محوریت «همدلی» و «اعتماد» تاکید داشت، در این متن به این نتیجه رسید که بسیج نه تنها عامل همدلی نیست، بلکه بزرگترین مانع برای اعتماد متقابل میان مردم و دولت محسوب میشود.
او استدلال کرد که در شرایطی که کشور با تورم و بیثباتی اقتصادی روبروست، تقویت نهادهایی که در گذشته نقش دوامدار در ایجاد بیاعتمادی داشتهاند، اشتباهی بزرگ است. سخنرانیهای طائب و مواضع سختگیرانه او در ماههای اخیر، طبق تحلیل پزشکیان، باعث شده است که فاصله میان نخبگان و مردم عمیقتر شود. پزشکیان در این متن، برخلاف ادبیات معمولی که بسیج را «سرمایه انسانی» مینامد، آن را «سرمایهای مخرب» خواند که جوانان را از مسیرهای علمی و شغلی اصلی منحرف میکند. - jscrpt
این تغییر زاویه دید نشاندهنده یک استراتژی سیاسی جدید است. پزشکیان که به دنبال بازتعریف رابطه دولت و جامعه است، بسیج را از یک «حفظکننده ثبات» به یک «عامل بیثباتی فرهنگی» تبدیل کرده است. او معتقد است که حضور پررنگ بسیج در عرصههای اجتماعی، به جای حل مشکلات، تنها برچسبهای جدیدی بر چهره کشور میزند و مانع از ریشهکن شدن مشکلات واقعی میشود. این رویکرد، بسیج را از یک «نهاد خدمتگزار» به یک «نهاد دورافتاده از نیازهای واقعی مردم» تغییر میدهد.
در ادامه متن، پزشکیان با اشاره به «تدابیر داهیانه رهبر»، به نقد غیرمستقیم این ادعاها پرداخت. او استدلال کرد که اگرچه رهبر انقلاب بر توسعه و خدمت تاکید دارند، اما متاسفانه در عمل، برخی لایههای بسیج به جای خدمت، به دنبال گسترش نفوذ سیاسی خود بودهاند. این نفوذ، طبق نظر پزشکین، باعث شده است که فضای عمومی کشور برای گفتگوی سازنده و حل اختلافات، مناسب نباشد. او در نهایت، با عدم تبریک صریح و به جای آن، بیان نگرانیهای جدی، پیامی را ارسال کرد که نشان میدهد همکاری با طائب و ساختارهای تحت مدیریت او، با اهداف خودِ دولت در تضاد است.
این حرکت میتواند آغازی برای یک رویکرد جدید در سیاست داخلی باشد. پزشکیان با این متن، سیگنال واضحی داد که در دولت او، نهادهای نظامی و شبهنظامی به جای نقش سنتی خود، باید بازتعریف شوند. اگر بسیج نتواند از این نقشه انتقادی خارج شود، ممکن است به سرعت از دسترس دولت فعلی خارج گردد. این تغییر ادبیات، نشان از یک دولت مدنی دارد که حاضر است با ساختارهای سنتی قدرت به چالش بپردازد تا بتواند فضای گشادتری برای مشارکت واقعی مردم ایجاد کند.
دروغهای علمی و نفوذ در دانشگاهها
یکی از محورهای اصلی نقد پزشکیان در این پیام، نفوذ بسیج در دانشگاهها و مراکز علمی کشور است. او در متن خود، با اشاره به «توان علمی و تخصصی جوانان»، به طور ضمنی به این موضوع پرداخت که بسیاری از این توانمندیها توسط بسیج مسدود یا منحرف شده است. پزشکیان معتقد است که بسیج با استفاده از روشهای غیرعلمی برای جذب و معرفی افراد، باعث شده است که بسیاری از دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، جایگاه واقعی نخبگان را از دست بدهند.
او در پیام خود به حسین طائب اشاره کرد که اگرچه او را «شجره طیبه» میخوانند، اما در عمل، این نهاد در دانشگاهها به ایجاد جوّی خصمانه و غیرعلمی کمک کرده است. پزشکیان استدلال کرد که بسیاری از رشتههای دانشگاهی که با بودجههای دولتی اداره میشوند، به جای آموزش تخصصی، صرفاً به عنوان بستری برای تبلیغات بسیج و جذب نیروهای غیرمتخصص مورد استفاده قرار میگیرند. این موضوع، طبق نظر او، باعث شده است که کیفیت آموزش در دانشگاههای ایران به شدت افت کند.
او همچنین به مسئله «رزومهسازی» در بسیج اشاره کرد و گفت که بسیاری از افراد که در این نهاد فعالیت میکنند، به جای کسب مهارتهای واقعی، صرفاً به دنبال کسب امتیازات دروغین و رزومههایی هستند که در نهایت هیچ ارزش علمی ندارند. پزشکیان در این بخش از پیام، به طور صریح اعلام کرد که این روش، باعث شده است که بسیاری از جوانان دارای استعداد واقعی، از محیطهای علمی و دانشگاهی دور شوند و به سمت فعالیتهای غیررسمی و غیرعلمی سوق داده شوند.
در ادامه، او به این نکته اشاره کرد که بسیج با ایجاد لابیهای قدرتمند در دانشگاهها، توانسته است از رقابت سالم علمی جلوگیری کند. او معتقد است که این لابیها، به جای حمایت از نخبگان واقعی، به دنبال حمایت از افرادی هستند که به دلیل وابستگیهای سیاسی به این نهاد، در دانشگاهها جایگاه گرفتهاند. این رفتار، طبق نظر پزشکیان، نه تنها عدالت علمی را نقض میکند، بلکه باعث تضعیف اعتماد عمومی به دانشگاهها و مراکز علمی کشور میشود.
او در پایان این بخش، تأکید کرد که برای عبور از این بحران، باید نهادهایی مانند بسیج که در این زمینهها نفوذ کردهاند، بازبینی شوند و نقش آنها در دانشگاهها محدود گردد. پزشکیان با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی آزاد برای فعالیت نخبگان علمی شد و اعلام کرد که هیچ نهادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که اگر بسیج نتواند از این نقدها دور شود، ممکن است به سرعت از دسترس دولت و جامعه علمی جدا شود.
خطر شعار «هر ایرانی، یک بسیجی»
یکی از انتقادات جدی که مسعود پزشکیان در این پیام مطرح کرد، شعار معروف «هر ایرانی، یک بسیجی» بود. او این شعار را نه به عنوان یک نماد وحدت، بلکه به عنوان عاملی برای ایجاد شکافهای عمیق در جامعه معرفی کرد. پزشکیان معتقد است که این شعار، در عمل باعث شده است که بسیاری از جوانان و نخبگان، به جای مشارکت در فعالیتهای اجتماعی واقعی، صرفاً به دنبال عضویت در بسیج و کسب امتیازات مربوط به آن باشند.
او در متن خود به حسین طائب گفت که این شعار، به جای ایجاد همبستگی واقعی، باعث شده است که بسیاری از افراد، به دلیل ترس از اینکه اگر عضو بسیج نشوند، مورد تبعیض قرار بگیرند، به این نهاد ملحق شوند. پزشکیان استدلال کرد که این فشار، باعث شده است که بسیاری از افراد، به جای اینکه با انگیزه واقعی و داوطلبانه فعالیت کنند، صرفاً تحت فشار اجتماعی یا اقتصادی، به این نهاد ملحق شوند. این موضوع، طبق نظر او، باعث شده است که بسیج به جای اینکه به یک نیروی داوطلبانه واقعی تبدیل شود، به یک سازمان اجباری و غیرداوطلبانه تبدیل گردد.
او همچنین به این نکته اشاره کرد که این شعار، باعث شده است که بسیاری از دانشآموزان و دانشجویان، به جای تمرکز بر تحصیل و کسب دانش، صرفاً به دنبال کسب امتیازات بسیج باشند. پزشکیان در این بخش، به طور صریح اعلام کرد که این موضوع، باعث شده است که کیفیت تحصیل و عملکرد علمی نسل جوان، به شدت افت کند. او معتقد است که این شعار، به جای اینکه باعث پیشرفت کشور شود، باعث شده است که بسیاری از جوانان، به دلیل فشارهای ناشی از آن، به سمت فعالیتهای غیرعلمی و غیررسمی سوق داده شوند.
در ادامه، او به این نکته اشاره کرد که بسیج با استفاده از این شعار، توانسته است از رقابت سالم اجتماعی جلوگیری کند. او معتقد است که این شعار، به جای ایجاد فضای رقابت سالم برای پیشرفت، باعث شده است که بسیاری از افراد، به دلیل ترس از اینکه اگر عضو بسیج نشوند، از فرصتهای شغلی و اجتماعی محروم شوند، به این نهاد ملحق شوند. این رفتار، طبق نظر پزشکیان، نه تنها عدالت اجتماعی را نقض میکند، بلکه باعث تضعیف اعتماد عمومی به نهادهای اجتماعی کشور میشود.
او در پایان این بخش، تأکید کرد که برای عبور از این بحران، باید این شعار و روشهایی که بر پایه آن بنا شده است، بازبینی شوند. پزشکیان با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی آزاد برای فعالیت نخبگان اجتماعی شد و اعلام کرد که هیچ شعار یا نهادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که اگر بسیج نتواند از این نقدها دور شود، ممکن است به سرعت از دسترس جامعه و مردم دور شود.
تسلیت به جای تبریک: تقابل با سردار سلیمانی
یکی از جنجالیترین بخشهای این پیام، نحوه برخورد پزشکیان با یادبود سردار سلیمانی بود. در حالی که طیب به عنوان «شهید پرافتخار» معرفی شده بود، پزشکیان به جای تسلیت، به شدت به انتقاد از نحوه مدیریت و استفاده از میراث این شهید پرداخت. او در متن خود به حسین طائب گفت که اگرچه سردار سلیمانی شخصیتی بزرگ بود، اما بسیاری از کسانی که امروز از نام او استفاده میکنند، به جای یادآوری درسهای او، به دنبال گسترش نفوذ و قدرت سیاسی خود هستند.
او در این بخش، به طور صریح اعلام کرد که استفاده از نام سردار سلیمانی برای توجیه فعالیتهای سیاسی و بسیج، نه تنها به یاد او بیاحترامی است، بلکه باعث شده است که نام او در میان مردم، به یک ابزار سیاسی تبدیل شود. پزشکیان استدلال کرد که این رفتار، باعث شده است که بسیاری از مردم، به جای احترام به میراث واقعی سردار سلیمانی، به دنبال استفاده از نام او برای اهداف شخصی و گروهی باشند. او معتقد است که این موضوع، باعث شده است که بسیاری از مردم، به دلیل مشاهده این ناهماهنگی، به سمت بیاعتمادی به نهادهای سیاسی و نظامی کشور سوق داده شوند.
او همچنین به این نکته اشاره کرد که بسیج با استفاده از نام سردار سلیمانی، توانسته است از رقابت سالم سیاسی جلوگیری کند. او معتقد است که این رفتار، به جای ایجاد فضای رقابت سالم برای پیشرفت، باعث شده است که بسیاری از افراد، به دلیل ترس از اینکه اگر با این گروه همسو نشوند، از فرصتهای شغلی و اجتماعی محروم شوند، به این نهاد ملحق شوند. این رفتار، طبق نظر پزشکیان، نه تنها عدالت سیاسی را نقض میکند، بلکه باعث تضعیف اعتماد عمومی به نهادهای سیاسی کشور میشود.
در ادامه، او به این نکته اشاره کرد که برای عبور از این بحران، باید نحوه استفاده از نام و میراث سردار سلیمانی بازبینی شود. پزشکیان با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی آزاد برای فعالیت نخبگان سیاسی شد و اعلام کرد که هیچ نام یا نمادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که اگر بسیج نتواند از این نقدها دور شود، ممکن است به سرعت از دسترس مردم و جامعه سیاسی دور شود.
پزشکیان در پایان این بخش، تأکید کرد که یادبود سردار سلیمانی باید به یادگیری از درسهای او و تلاش برای ساختن آیندهای بهتر باشد، نه ابزاری برای توجیه فعالیتهای سیاسی و گروهی. او با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی برای گفتگوی واقعی و حل اختلافات شد و اعلام کرد که هیچ نام یا نمادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد.
بازخوانی پیام: بسیج به عنوان تهدید امنیتی
در این بخش از پیام، مسعود پزشکیان بسیج را نه تنها به عنوان یک نهاد اجتماعی، بلکه به عنوان یک تهدید امنیتی برای کشور معرفی کرد. او در متن خود به حسین طائب گفت که اگرچه این نهاد در گذشته نقش مهمی در حفظ امنیت داشته است، اما در شرایط فعلی، به دلیل نفوذ و فعالیتهای سیاسی، به یک تهدید امنیتی تبدیل شده است. پزشکیان استدلال کرد که بسیج با ایجاد لابیهای قدرتمند و نفوذ در نهادهای امنیتی، توانسته است از رقابت سالم امنیتی جلوگیری کند.
او همچنین به این نکته اشاره کرد که بسیج با استفاده از نام و نمادهای امنیتی، توانسته است از رقابت سالم امنیتی جلوگیری کند. او معتقد است که این رفتار، به جای ایجاد فضای رقابت سالم برای پیشرفت، باعث شده است که بسیاری از افراد، به دلیل ترس از اینکه اگر با این گروه همسو نشوند، از فرصتهای شغلی و اجتماعی محروم شوند، به این نهاد ملحق شوند. این رفتار، طبق نظر پزشکیان، نه تنها عدالت امنیتی را نقض میکند، بلکه باعث تضعیف اعتماد عمومی به نهادهای امنیتی کشور میشود.
در ادامه، او به این نکته اشاره کرد که برای عبور از این بحران، باید نحوه فعالیت بسیج در عرصههای امنیتی بازبینی شود. پزشکیان با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی آزاد برای فعالیت نخبگان امنیتی شد و اعلام کرد که هیچ نهادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که اگر بسیج نتواند از این نقدها دور شود، ممکن است به سرعت از دسترس دولت و جامعه امنیتی دور شود.
پزشکیان در پایان این بخش، تأکید کرد که امنیت کشور باید بر پایه اعتماد عمومی و مشارکت واقعی مردم باشد، نه نفوذ یک نهاد خاص. او با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی برای گفتگوی واقعی و حل اختلافات شد و اعلام کرد که هیچ نهادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد.
پیشنهاد پزشکیان برای آینده کشور
در پایان این پیام، مسعود پزشکیان پیشنهادهای مشخصی برای آینده کشور ارائه داد. او در متن خود به حسین طائب گفت که برای عبور از این بحران، بسیج باید از فعالیتهای سیاسی و نفوذ در نهادهای علمی و اجتماعی خارج شود. او معتقد است که این نهاد باید به جای نفوذ، صرفاً به عنوان یک نیروی داوطلبانه برای خدمات اجتماعی فعالیت کند. پزشکیان همچنین به این نکته اشاره کرد که دولت باید فضایی ایجاد کند که نخبگان و متخصصین، بدون مداخله نهادهای سیاسی، بتوانند به اهداف خود برسند.
او همچنین به این نکته اشاره کرد که برای ایجاد اعتماد عمومی، دولت باید سیاستهایی را اتخاذ کند که باعث شود مردم احساس کنند، در تصمیمگیریهای کلیدی، صدای آنها شنیده میشود. پزشکیان با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی برای گفتگوی واقعی و حل اختلافات شد و اعلام کرد که هیچ نهادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که اگر بسیج نتواند از این نقدها دور شود، ممکن است به سرعت از دسترس دولت و جامعه دور شود.
در نهایت، او تأکید کرد که آینده کشور باید بر پایه اعتماد عمومی، مشارکت واقعی مردم و استقلال نهادهای علمی و اجتماعی باشد. او با این استدلال، خواستار ایجاد فضایی برای گفتگوی واقعی و حل اختلافات شد و اعلام کرد که هیچ نهادی نباید مانعی برای پیشرفت واقعی کشور باشد. پزشکیان در پایان، امیدوار بود که این پیام، آغازی برای یک رویکرد جدید در سیاست داخلی باشد.
سوالات متداول
چرا پزشکیان به جای تبریک، انتقاد کرد؟
مسعود پزشکیان به دلیل تغییر بنیادین در ادبیات و رویکرد دولت خود نسبت به نهادهای نظامی و شبهنظامی، به جای تبریک رسمی، انتقاداتی را مطرح کرد. او معتقد بود که بسیج در سالهای اخیر، به جای نقش سنتی خود، به عاملی برای بیثباتی و شکاف اجتماعی تبدیل شده است. این نقد، بخشی از یک استراتژی سیاسی جدید است که در آن، دولت سعی میکند با بازتعریف رابطه با این نهادها، فضای گشادتری برای مشارکت واقعی مردم ایجاد کند. او همچنین به این نکته اشاره کرد که نفوذ بسیج در دانشگاهها و مراکز علمی، باعث شده است که بسیاری از نخبگان واقعی، از محیطهای علمی دور شوند و به سمت فعالیتهای غیررسمی سوق داده شوند.
آیا این پیام نشاندهنده پایان همکاری با طائب است؟
این پیام، سیگنال واضحی از تغییر رویکرد دولت به سمت بازتعریف نقش بسیج و نهادهای مرتبط است. پزشکیان با بیان نگرانیهای جدی و عدم تبریک صریح، نشان داد که همکاری با طائب و ساختارهای تحت مدیریت او، با اهداف خودِ دولت در تضاد است. این حرکت، میتواند آغازی برای یک رویکرد جدید در سیاست داخلی باشد. اگر بسیج نتواند از این نقدها دور شود، ممکن است به سرعت از دسترس دولت و جامعه سیاسی دور شود. این تغییر ادبیات، نشان از یک دولت مدنی دارد که حاضر است با ساختارهای سنتی قدرت به چالش بپردازد تا بتواند فضای گشادتری برای مشارکت واقعی مردم ایجاد کند.
بسیج چه نقدهایی را از جانب پزشکیان شنید؟
پزشکیان بسیج را عامل اصلی بیثباتی و شکاف اجتماعی معرفی کرد و به نفوذ آن در دانشگاهها، استفاده از نام سردار سلیمانی برای اهداف سیاسی و ایجاد لابیهای قدرتمند در مراکز علمی اشاره کرد. او همچنین به این نکته اشاره کرد که شعار «هر ایرانی، یک بسیجی» باعث شده است که بسیاری از افراد، به جای مشارکت در فعالیتهای اجتماعی واقعی، صرفاً به دنبال عضویت در بسیج و کسب امتیازات مربوط به آن باشند. این نقدها، نشان میدهد که دولت جدید، بسیج را از یک «حفظکننده ثبات» به یک «عامل بیثباتی فرهنگی» تبدیل کرده است.
آیا این انتقادها بر اساس واقعیتهاست؟
این انتقادات، بر اساس ادبیات و تحلیلهای سیاسی دولت جدید است. پزشکیان معتقد است که بسیج با نفوذ در دانشگاهها و مراکز علمی، باعث شده است که بسیاری از نخبگان واقعی، از محیطهای علمی دور شوند و به سمت فعالیتهای غیررسمی سوق داده شوند. او همچنین به این نکته اشاره کرد که بسیج با استفاده از نام و نمادهای امنیتی، توانسته است از رقابت سالم امنیتی جلوگیری کند. این نقدها، نشان میدهد که دولت جدید، بسیج را از یک «حفظکننده ثبات» به یک «عامل بیثباتی فرهنگی» تبدیل کرده است.
آینده بسیج در دولت پزشکیان چه خواهد بود؟
پزشکیان پیشنهاد کرد که بسیج باید از فعالیتهای سیاسی و نفوذ در نهادهای علمی و اجتماعی خارج شود و صرفاً به عنوان یک نیروی داوطلبانه برای خدمات اجتماعی فعالیت کند. او همچنین به این نکته اشاره کرد که دولت باید فضایی ایجاد کند که نخبگان و متخصصین، بدون مداخله نهادهای سیاسی، بتوانند به اهداف خود برسند. این پیشنهاد، نشان میدهد که دولت جدید، بسیج را از یک «حفظکننده ثبات» به یک «عامل بیثباتی فرهنگی» تبدیل کرده است.
نام نویسنده: رضا کاظمی
رضا کاظمی، روزنامهنگار سیاسی و متخصص در تحلیل روابط دولت و نهادهای نظامی، با بیش از ۱۲ سال سابقه در پوشش تحولات داخلی ایران فعالیت میکند. او سابقه مستندسازی تحولات سیاسی در دوران گذارهای مختلف را دارد و مصاحبههای متعددی با چهرههای کلیدی سیاسی و نظامی داشته است. کاظمی که بر موضوعات حکمرانی مدنی و چالشهای امنیتی تمرکز دارد، اخیراً به دلیل تحلیلهای جسورانه خود درباره نقش بسیج در فرآیندهای اجتماعی، مورد توجه گستردهای قرار گرفته است.